Anasayfa / Kararlar / 2026/1221 E.
Karar · Yargıtay 12. Hukuk Dairesi
Çeke dayalı iptal davasında alacağın tasarruftan önce doğduğu hamil yönünden ispatlanmalı
Özet
Ciro yoluyla çek alan alacaklı, borçlu şirketin çeklerin keşide tarihinden önce yaptığı taşınmaz satışının ve sonraki devrin iptalini istedi; mahkemeler, borçlu ile dava dışı şirket arasındaki çek giriş bordrolarına dayanarak borcun tasarruftan önce doğduğunu kabul etti. Yargıtay, borcun tasarruftan önce doğmasının re'sen araştırılacak bir dava ön koşulu olduğunu, bordroların yalnızca borçlu ile ciranta arasındaki ilişkinin başlangıcını gösterdiğini, davacının kendi alacağının doğum tarihinin ticari defterlerle belirlenmesi gerektiğini belirtti. Ayrıca borçluyla doğrudan işlem yapmayan sonraki alıcı yönünden kötüniyetin somut delillerle ispatlanması gerektiğini, ispatlanamazsa İİK 283/II uyarınca bedel üzerinden tazminata hükmedileceğini vurgulayarak kararı bozdu.
Uygulamaya etkisi
Çek veya ciro yoluyla edinilmiş alacağa dayanan alacaklı, alacağının tasarruftan önce doğduğunu kendi ilişkisi üzerinden belgelemeye hazır olmalıdır. Sonraki alıcıyı hedef alan davalarda yakınlık, komşuluk gibi genel olgular yetmez; kötüniyet somut bağla ispatlanmalıdır.
In English
A creditor holding cheques acquired by endorsement sued to set aside the debtor company's sale of a shop unit, which was later resold to a further buyer. The cheques were dated after the sale, so the creditor relied on cheque-intake slips showing an earlier business relationship between the debtor and a non-party company. The Court of Cassation held that the debt must arise before the challenged transfer, that this is a precondition the court must check of its own motion, and that the slips only showed when the debtor's dealings with the endorser began, not when the claimant's own claim arose; the commercial books must be examined. It also held that the subsequent buyer (the 'fourth person') can be affected only if the creditor proves bad faith, and otherwise the earlier transferee should be ordered to pay the value of the property. Practical point: a creditor holding endorsed cheques must prove with concrete evidence that its own claim predates the debtor's transfer.
Monthly English summaries: Turkish Enforcement Law Update
Kararın ilgili bölümü
Yargıtay'ın değerlendirmesinden:
Tasarrufun iptali davalarının dinlenebilmesi için borcun, iptali istenen tasarruftan önce doğması dava ön koşulu olup mahkemece res'en araştırılmalıdır. Dava koşulu gerçekleşmediği takdirde işin esası hakkında hüküm kurulamaz.
Ancak çek bir ödeme vasıtası olup, dayandığı hukuki ilişkinin ve borcun doğum tarihinin, iptali istenen tasarruf tarihinden önceye ait olması durumunda, diğer koşulların bulunması halinde tasarruf iptale tabidir. Başka bir deyişle, alacağın çekin keşide tarihinden önce doğmuş olması her zaman mümkündür. Nitekim, ispat yükü kendine düşen davacı vekili, alacağın çekin keşide gününden önce doğduğunu ileri sürerek (...) çek giriş bordrolarını dosyaya ibraz etmiş, mahkemece de çek giriş bordro tarihlerine göre tasarrufun borcun doğumundan sonra yapıldığı kabul edilerek esasa ilişkin inceleme yapmışsa da iş bu çek giriş bordrolarının davalı borçlu ile dava dışı (...) arasındaki ticari ilişkinin ne zaman başladığını gösterdiği, iş bu çekleri ciro yolu ile alan davacının davalı borçludan olan alacağının tasarruf tarihinden önce doğduğunu göstermediği anlaşılmaktadır.
Borçlu ile işlemde bulunmayan dördüncü veya ondan sonraki kişiler hakkında dava açılıp açılmaması davacının isteğine bağlıdır ve bu kişiler yönünden iptal kararı verilebilmesi kötü niyetli olduklarının yani borçlunun alacaklılara zarar verme kastı ile hareket ettiğini bilen veya bilmesi gereken kişilerden olduklarının kanıtlanmasına bağlıdır.
İİK’nın 283/II. maddesine göre de iptal davası, üçüncü şahsın elinden çıkarmış olduğu mallar yerine geçen değere taalluk ediyorsa, bu değerler nispetinde üçüncü şahıs nakden tazmine (davacının alacağından fazla olmamak üzere) mahkûm edilmesi gerekir. Bu ihtimalde 3. kişinin sorumlu olduğu miktar, elden çıkarılan malın elden çıkarıldığı tarihteki gerçek değeridir.
Sonuç: Davalılar vekillerinin temyiz itirazlarının kabulü ile kararın BOZULMASINA, 03.06.2026 tarihinde oybirliği ile karar verildi.