Borçlusu Türkiye'de olan bir alacaklı, alacağını kendi ülkesinde dava ederek kazanmış olabilir. Ancak yabancı bir mahkemenin kararı Türkiye'de kendiliğinden icra edilemez. Kararın Türkiye'de icraya konulabilmesi için Türk mahkemesinden tenfiz kararı alınması gerekir. Tenfiz kararından sonra yabancı karar, bir Türk mahkemesi ilamı gibi ilamlı icra takibine konu olur.
Tanıma ile tenfiz arasındaki fark
- Tenfiz: Kararın Türkiye'de icra edilmesini sağlar. Alacak tahsili için gereken yol budur.
- Tanıma (MÖHUK 58): Kararın kesin hüküm veya kesin delil etkisinin kabul edilmesidir; icra gücü vermez. Tanımada karşılıklılık şartı aranmaz.
Tenfiz şartları (MÖHUK 50, 54)
Tenfiz için yabancı kararın, verildiği ülke hukukuna göre kesinleşmiş olması gerekir. Mahkeme ayrıca şu şartları inceler:
- Karşılıklılık: Türkiye ile karar ülkesi arasında bir anlaşma, karşılıklı uygulama ya da Türk mahkeme kararlarının o ülkede tenfizini mümkün kılan bir kanun hükmü bulunmalıdır.
- Yetki: Karar, Türk mahkemelerinin münhasır yetkisine giren bir konuda verilmemiş olmalıdır. Karşı taraf itiraz ederse, uyuşmazlıkla gerçek bir ilişkisi bulunmayan bir mahkemenin yetkisine dayanılarak verilmiş olmamalıdır.
- Kamu düzeni: Karar, Türk kamu düzenine açıkça aykırı olmamalıdır.
- Savunma hakkı: Karşı taraf, yabancı mahkemede usulüne uygun çağrılmış ve temsil edilmiş olmalı; yokluğunda karar verilmişse savunma hakkının ihlal edildiğine dair itirazı haklı çıkmamalıdır.
Mahkeme kararın esasını yeniden incelemez; yalnızca bu şartların varlığını denetler.
Yetkili mahkeme ve belgeler (MÖHUK 51, 53)
Tenfiz davası asliye hukuk mahkemesinde açılır. Yetkili yer, karşı tarafın Türkiye'deki yerleşim yeri, yoksa sakin olduğu yerdir; ikisi de yoksa İstanbul, Ankara veya İzmir mahkemelerinden biridir.
Dilekçeye şunlar eklenir:
- Yabancı mahkeme kararının o ülke makamlarınca onaylanmış aslı veya onaylı örneği,
- Kararın kesinleştiğini gösteren belge,
- Her ikisinin onaylı Türkçe tercümesi.
Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf ülkelerden gelen belgelerde onay apostil şerhi ile yapılır.
Yabancı alacaklıdan teminat (MÖHUK 48)
Türkiye'de dava açan yabancı gerçek ve tüzel kişiler kural olarak yargılama giderleri için teminat göstermek zorundadır. Türkiye ile alacaklının ülkesi arasında bu teminattan muafiyet sağlayan bir anlaşma (örneğin 1954 tarihli Lahey Hukuk Usulüne Dair Sözleşme) veya karşılıklılık varsa teminat aranmaz. Bu nedenle davadan önce alacaklının ülkesinin durumu kontrol edilmelidir.
Hakem kararları (MÖHUK 60)
Yabancı hakem kararlarının tenfizi ayrı kurallara tabidir. Türkiye, 1958 tarihli New York Sözleşmesi'ne taraftır; sözleşmeye taraf bir ülkede verilen hakem kararları bu sözleşme çerçevesinde tenfiz edilir. Tahkim anlaşmasının geçerliliği, tarafın usulüne uygun bildirim alması ve kararın kesinleşmiş olması gibi şartlar incelenir.
Tenfizden sonra
Tenfiz kararı kesinleşince yabancı karar ilamlı icra takibine konu edilir: borçluya icra emri gönderilir ve ödeme yapılmazsa haciz aşamasına geçilir.
Yurt dışındaki alacaklılar için genel süreç: Yabancı alacaklı olarak Türkiye'de alacak takibi